سراینده: ملک الشعرای بهار
آهنگساز: مرتضی خان نی داوود
اولین خواننده: ملوک ضرابی و یا قمرالملوک وزیری

داغ مرا تازه تر کن		مرغ سحر ناله سر کن
برشکن و زير و زبر کن		ز آه شرر بار، اين قفس را
نغمه آزادی نوع بشر سرا		بلبل پر بسته ز کنج قفس درآ
پر شرر کن، پر شرر کن		وز نفسی عرصه اين خاک توده را
آشيانم داده بر باد		ظلم ظالم، جور صياد
شام تاريک ما را سحر کن		ای خدا، ای فلک، ای طبيعت
ابر چشم ژاله بار است		نو بهار است، گل به بار است
تنگ و تار است		اين قفس چون دلم
دست طبيعت گل عمر مرا مچين		شعله فکن در قفس ای آه آتشين
بيشتر کن، بيشتر کن، بيشتر کن		جانب عاشق نگه ای تازه گل از اين
مختصر کن مختصر کن مختصر کن!		مرغ بی دل، شرح هجران

تصنيف برانگيزاننده "مرغ سحر" برای هميشه در تاريخ موسيقی ايران زنده خواهد ماند. اگر چه می توان شعر پرخون، مرغ سحر، سروده محمد تقی بهار (ملک الشعرا) و سازگاری آن را با آرمان ملی و آزادی جويی مردم، پشتوانه شهرت و ماندگاری آن به شمار آورد، ولی از کارکرد زيبايی آهنگ نی داوود نيز نمی توان و نبايد غافل ماند. کما اينکه بهار متن های زيبای ديگری نيز برای پيوند با موسيقی سروده ولی هيچکدام شهرت و تاثير مرغ سحر را پيدا نکرده است. شعر و آهنگ، در مرغ سحر توانايی بيانی همانندی دارند و با دقتی هنرمندانه به هم پيوند خورده اند. موسيقی روان نی داوود، زبان کمابيش روشنفکرانه بهار را حتی برای مردم عادی دلپذير و دريافتنی ساخته است. جاذبه ماندگار مرغ سحر سبب شده که پس از نخستين اجرا با صدای "ملوک ضرابی" (و نه آنگونه که می گويند، قمرالملوک وزيری) خوانندگان زن و مرد ديگری نيز آن را در بازسازی های تازه بخوانند

ترانه مرغ سحر را خوانندگان ایرانی در داخل و خارج از ایران بشرح زیر اجرای تازه و یا بازخوانی کرده اند

مرغ سحر" با تنظيم خانم حکيم آوا، رسيتال که در روزهاي 20 و 21 آذرماه 1382 در سالن رودکي به همراه نوازندگي پيانو" دلبر حکيم آوا" برگزار مي شود

مرغ سحر، قصه شب، پرتو شمع و تصنيف دشتي با صداي عليرضا قرباني به عنوان قطعات اجرايي برنامه اركستر ملي، در 11 و 12 دي ماه 1382 در تالار وحدت اجرا میشوند

چهارشنبه (۲۰ خرداد 1383) سياوش بيضايی (استاد آهنگسازی دانشگاه هنر و سرپرست اين برنامه) کنسرتی با همکاری گروه کر و تعدادی از دانشجويان ترتيب داده بود که در آن ضمن اجرای قطعاتی از باخ، چندين اثر از خود او بر اساس ترانه های محلی و قطعه ای بر اساس ترانه "مرغ سحر" (ساخته مرتضی نی داوود)، برای گروه کُر و ارکستر ايرانی و اثری به نام "مولود" از حميد رضا ديبازر، برای آواز گروهی، پيانو و دف (روی سروده های مولانا) به روی صحنه آورد

پروفسور آقا وردی پاشايف، رهبر ارکستر ملی آذربايجان، که در سال 1383 به دعوت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به ايران رفته و برای دومين بار در جشنواره شرکت کرده بود، در ارتباط با قطعه مرغ سحر و سپيده خاطر نشان کرد: قطعاتی که به اجرا در آورديم از موسيقی اوايل انقلاب بود که از اين قطعات خوشم آمد و آن را برای ارکستر تنظيم کردم

لي لي افشار نوازنده صاحب نام ايراني لیلی افشار، رئیس برنامه گیتار دانشگاه ممفیس که در سال 2000 جایزه اساتید این دانشگاه را دریافت کرد، روز 18 مارس، در سالن ویگمور هال لندن، برنامه اجرا کرد و ترانه مرغ سحر و گذار از دو اهنگساز ايراني مرتضي ني داوود و رضا والي را در روی صحنه نواخت.

روايت‌هاي گوناگوني که خانم هاله غفوري که با نام هاله برنامه اجرا مي‌کنداز ترانه مرغ سحر اجرا کرده است، نشان مي‌دهد يک ترانه به عنوان دستمايه، چقدر جاي کار مي‌تواند داشته باشد و جستجوي هنرمند در امکاناتي که اين چند نغمه و واژه عرضه مي‌کنند، پايان ناپذير است. در اين برداشت‌ها، قصد او اجراي اين ترانه به روايتي ديگر نيست، بلکه ارائه کاري است که درآن جمله‌ها و نغمه‌هاي ترانه، در گردباد سرمست و خلسه‌آميزي که خانم هاله و ارکستر همراه او، برپا مي‌کنند، تکه پاره مي‌شوند، در هم مي‌ريزند و به صورت‌‌هاي مختلف به هم مي‌آميزند، و بيانگر چيزي مي‌شوند فراتر از آن ترانه، چيزي امروزي و در عين حال باستاني

ارکستر کلاسیک جوانان ارف به سرپرستی و رهبری امیر مینو سپهر 27شهریور ماه سال 1384 در تالار وحدت به اجرای برنامه می پردازد امیرمینوسپهرتاکنون اجراهای متعددی با ارکسترموسیقی ملی درکشورهای چین ، سویس ، کویت و.. داشته است . ازآهنگ های وی می توان به "هزاردستان " (تنظیم ) ، "مرغ سحر" (تنظیم ) "رسم عاشقی " و.. اشاره کرد

مرغ سحر از قطعاتي است كه اركستر موسيقي مل لو تمرين مي كند

ارکستر موسیقی ملی ایرانسالار عقيلی قرار است در ۱۱ و ۱۲ مهر سال 1384 در تالار وحدت به همراه ارکستر ملل تصنيف مرغ سحر را بازخوانی کند

آلبوم موسيقي" وصل پروانه" ساخته" بهرام خاني" و خوانندگي حسين عليشاپور و سهيلا ضامني در سال 1384 منتشر شد. اين آلبوم در دو بخش موسيقي عرفاني و موسيقي سنتي ارائه شده است. در قسمت دوم تصانيف قديمي دگربار، مرغ سحر، رفتم در ميخانه و از خون جوانان وطن باز خواني شده است. لازم به ذكر است ، در اين اثر نوازندگاني چون" جمال انشاد"(عود) ،" محمود فرهمند"(تنبك) ،" مسعود حبيبي"( دف) ،" بهرام خاني"( تار و سه تار و تنبور و ديوان ) ،" مهدي خاني"(تنبور) ، " شهلا رضايي"(تنبور) ، " سوگل ضامني"( بم تار) و" صبا ضامني" همخوان حضور خواهند داشت

منبع: سایت هنر موسیقی